مقالات




موزاییک کاری هنری فراموش شده [1393/11/14]

موزاییک کاری هنری است به درازای تاریخ کویر، کویر مادر موزاییک و کویریان مبدع آن از خاک و سنگ کویرند. در تمامی شهرهای کویری نشان موزاییک و موزاییک کاری به چشم میخورد. موزاییک همسان و همپای خشت در کویرهای مرکزی ایران ساخته و فراوری شده است. بی جهت نیست که هم امروز بزرگتری کارخانجات ساخت موزاییک در مناطق کویری یزد و سمنان دیده میشود.

اما موزاییک در دوران پیشین بیش از آنکه کفپوش و پای انداز خانه ها باشد زینت و فخر سراها بوده است. موزاییک کاری گرچه کمتر نامی از آن رفته است و در سایه هنر کاشیکاری و زیر نام خشت و شهر های خشتی کمتر دیده شده است اما هنری است که در ایران سابقه بسیار دارد. شاید دلیل مهجور ماندن هنر موزاییک کاری در ایران و عدم پرداخت مورخین تارخ هنر به آن اطلاق لفظ عام کاشی کاری به این هنر بوده است. حقیقت آن است که واژه موزاییک در ایران سابقه ای حداکثر 100 ساله داشته و اصالتا واژه ای فرانسوی است و معادل فارسی آن همان کاشی است. لفظ کاشی تا پیش از آن کاربردی دوگانه داشته و برای موزاییک و کاشی های امروزی به صورت توامان به کار رفته است. بنا براین هرچه که در هنر موزاییک کاری تا پیش از 100 سال اخیر اتفاق افتاده است با عنوان عام کاشی کاری اطلاق میشود. موزاییک کاران و موزاییک کاری ابتدا در اصفهان و یزد ظهور و بروز پیدا کرده است. اولین نشانه های موزاییک کاری در کاوش های باستانی اطراف میبد به دست آمده است. تصور میرود مواد استفاده شده در این موزاییک کاری ها عمدتا خرده ها و شکسته های سفال و کاشی بوده است که هنرمندان آن زمان به شکل ماهرانه ای آن ها را بازیافت کرده و در قالب موزاییک در اورده اند. همین یافته های باستان شناسی نظریه های ابتدایی مبنی بر ظهور این صنعت در مناطق کویری ایران را تایید میکند. جالب اینجاست که امروزه کارخانه موزاییک میبد که به تولید انواع موزاییک به صورت صنعتی مشغول است در نزدیکی یافته های باستانی واقع است که این موضوع به خوبی سیر تداوم این هنر صنعت را از گذشته تا به امروز نشان میدهد.
شاید جرقه ظهور هنری به نام موزاییک کاری در ایران و مناطق مرکزی ایران را بتوان به روحیه قناعت ورزی کویرنشینان ایران نیز نسبت داد. موزاییک های اولیه  از خرده های شکسته سفال ها و کاشی ها تولید شده است. هنرمند موزاییک کار با کنار هم قرار دادن اجزا شکسته و رنگین کاشی ها و تزریق ساروج میان فواصل موزاییک های رنگین با طرح و نقش های زیبا ساخته است. این عمل با چنان ظرافتی انجام میشد که بیننده به سختی باور میکرد که محصول نهایی حاصل بازیافت مصالحی دیگر است. موزاییک ها چنان چشم نواز و زیبا تهیه میشدند که به زودی به زینت کاخ های شاهان و امرا تبدیل شدند. به این ترتیب هنری که شاید در بدو امر به دلیل قناعت پیشگی و فقر تولد یافته بود به مظهر تجمل و ثروت تبدیل شد.


To Top